Қазақстанда IMEI kz тексеру және "Верификация IMEI" жай ғана техникалық талап емес, ұлттық қауіпсіздік мәселесіне айналып отыр, деп хабарлайды Arasha.kz. Белгілі экономист Айдархан Құсайыновтың айтуынша, смартфон қазір бұрынғыдай тек қоңырау шалатын құрал емес. Бүгінде телефон — адамның бүкіл өмірі сақталған құрылғы. Онда биометриялық деректер, eGov-тағы мәліметтер, банк қосымшалары, жеке хат алмасулар, тіпті құпия кодтар да бар. Яғни смартфон — қалтадағы жеке сейф сияқты, ал оның қайдан және қалай келгені — қауіпсіздік тұрғысынан өте маңызды.
Құсайынов Ливанда болған жағдайды мысалға келтіреді. Бір кезде қарапайым пейджерлер соғыс алаңында қару секілді пайдаланылған. Бұл — кез келген байланыс құрылғысы белгілі бір жағдайда қауіп көзіне айналуы мүмкін екенін көрсетеді. Сондықтан Қазақстанға қайдан әкелінгені белгісіз, тіркелмеген гаджеттердің бақылаусыз енуі елге де, оны ұстап жүрген адамға да тәуекел тудырады. Сол үшін IMEI kz арқылы Верификациялау дегеніміз — құрылғының «ақ жолмен» кіргенін дәлелдеу және оның заңды екенін тексеру. Бұл көлеңкелі нарықты азайтып, азаматтардың деректерін қорғауға және жалпы ұлттық қауіпсіздікті күшейтуге көмектеседі.
Экономистің айтуынша, верификация 100% кепілдік бермейді, бірақ ең болмаса қазақстандық байланыс желісіне қосылған құрылғылардың тарихы таза екенін көрсетеді. Ал тіркелмеген телефонға өзің туралы бүкіл ақпаратты сеніп тапсыру — үлкен қауіп.
Бұл жүйенің енгізілуіне де себеп бар. 2022–2024 жылдары Қазақстанға смартфондардың, әсіресе Apple құрылғыларының заңды жеткізілу үлесі қатты қысқарған. Кей жылдары нарықтағы әр төртінші телефон ғана ресми түрде әкелінген. Қалғаны — «сұр» импорт. Соның салдарынан бюджет жылына 150 млрд теңгеден астам қаржыдан айырылған. Сондықтан 2025 жылдың наурызынан бастап IMEI kz Верификациялау жүйесі іске қосылды.
Ал нәтижесі көп күттірмеді. 25 наурыз бен 24 мамыр аралығында 12 млн-нан астам құрылғы тіркелді. Бұл — Қазақстандағы жыл сайынғы сатылымнан үш есе көп. Ал 26 мамырдан бері 1 млн-нан астам смартфон ресми түрде импортталып, олардың құны 240 млрд теңгеге жуықтады. «Ақ» импорттың үлесі 20%-дан астам өсті. Ресми деректер бойынша, бюджетке қосымша 5 млрд теңгеден астам салық түсуі мүмкін.
Яғни смартфон — енді жай ғана гаджет емес, адамның жеке өмірін сақтайтын деректер орталығы. Сол себепті "IMEI kz Проверка" және "IMEI rfs" арқылы тіркеу — тек талап емес, қауіпсіздік қалқаны. Айдархан Құсайыновтың сөзімен айтқанда, “үнемдеймін деп, қайдан шыққаны белгісіз құрылғыға бүкіл мәліметіңді сеніп тапсыру — ең үлкен қауіп”.