Арктика аймағында, атап айтқанда Шпицберген архипелагының айналасында Ресей мен НАТО арасындағы геосаяси шиеленіс жаңа деңгейге көтеріліп келеді. Норвегияға тиесілі бұл аралдар тобында НАТО аумағындағы жалғыз ресейлік елді мекен орналасқан, бұл жағдай аймақты халықаралық қайшылықтардың ошағына айналдыруда, деп хабарлайды Arasha.kz.
Шпицбергеннің бірегей мәртебесі және «бейбіт» анклав
Шпицберген (немесе норвегше Свальбард) – өркениеттен жырақ жатқан, ақ аюлар мен адамдар саны тең дерлік қатал аймақ,. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қол қойылған бірегей келісім архипелагты Норвегияның егемендігіне бергенімен, оны басқа елдер үшін де ашық қалдырды. Шарттың 9-бабы бойынша бұл аумақ ешқашан әскери мақсатта қолданылмауы тиіс және мұнда ешбір елдің әскери базасы жоқ. Қазіргі таңда 40-тан астам мемлекет, соның ішінде Ресей, АҚШ және Қытай бұл келісімге қатысушы болып табылады.
Ресейдің стратегиялық «плацдармы»
Ресей архипелагтағы Баренцбург көмір өндіру қалашығы арқылы өз қатысуын сақтап отыр,. Сарапшылардың пікірінше, бұл елді мекен экономикалық тұрғыдан тиімсіз болса да, Кремль үшін маңызды стратегиялық плацдарм болып табылады,. Баренцбургте Ресейдің мемлекеттік компаниясы жұмыс істейді және соңғы уақытта мұнда «агрессивті ресейлік патриотизмнің» белгілері, мысалы, Украинаға басып кіруден кейін де Жеңіс күніне орай шерулер өткізу жиілеген,.
Ресей үшін Шпицбергеннің маңызы оның Кольский түбегіне жақындығымен түсіндіріледі. Дәл осы түбекте Ресейдің ядролық қаруының үлкен бөлігі мен стратегиялық атомдық суасты қайықтары шоғырланған,. Шпицберген Ресейдің «бастиондық қорғаныс жүйесінің» орталығында орналасқан, бұл жүйенің мақсаты – қақтығыс жағдайында аймақты толық бақылауда ұстау,.
Гибридтік шабуылдар және «қоршаудағы бекініс» риторикасы
НАТО мен Норвегия тарапы Ресейді Шпицбергендегі маңызды инфрақұрылымдарға, соның ішінде спутниктік деректер жинайтын SvalSat станциясына гибридтік шабуылдар жасады деп айыптайды. Өз кезегінде Мәскеу Норвегияны аралды милитаризациялады деп кінәлап, «қоршаудағы бекініс» немесе «құрбан» нарративін қолданады,. Бұл риторика Кремльдің Украинадағы соғысты ақтау үшін қолданатын уәждеріне ұқсас екені байқалады.
Мұздардың еруі және жаңа мүмкіндіктер
Арктикадағы климаттың жылынуы, әсіресе Шпицбергеннің жер бетіндегі ең жылдам ысып жатқан нүкте болуы, аймаққа деген қызығушылықты одан әрі арттырды, Мұздардың еруі Солтүстік теңіз жолы сияқты жаңа сауда бағыттарын ашады,. Ресей қазіргі уақытта мұзжарғыш флот (ледокол) бойынша әлемде көш бастап тұр – оларда 40-қа жуық мұзжарғыш болса, АҚШ-та тек үшеуі ғана бар.
НАТО-ның жауабы және Гренландиямен параллельдер
Украинадағы соғыстан кейін Финляндия мен Швецияның НАТО-ға қосылуы Арктикадағы күштер тепе-теңдігін өзгертті – енді Ресейден басқа барлық арктикалық елдер альянс мүшесі. Дональд Трамптың кезінде АҚШ-тың Гренландияны сатып алуға қызығушылық танытуы Шпицберген төңірегіндегі қауіптің де қиял емес екенін көрсетті,. Сарапшылар Ресей «АҚШ Гренландияға қалай қараса, біз де Шпицбергенге солай қараймыз» деген уәжбен аралды басып алуға әрекет жасауы мүмкін деп қауіптенеді,.
Қазіргі таңда Шпицберген жаһандық текетірестің ортасында тұр. Халықаралық сарапшылар аймақтағы шиеленісті азайтып, оның бірегей ғылыми және бейбіт мәртебесін сақтап қалудың маңыздылығын алға тартады.