Парсы шығанағында мұнай тек шикізат емес. Ол – ықпалдың, қауіпсіздіктің, саяси салмақтың өлшемі. Сондықтан Біріккен Араб Әмірліктерінің ОПЕК пен ОПЕК+ құрамынан шығу туралы шешімі жай ғана энергетикалық жаңалық емес. Бұл – ондаған жыл бойы қалыптасқан мұнай дипломатиясының ішінен сызат түскенін көрсететін белгі, деп хабарлайды Arasha.kz.
Әмірліктер бұл қадамды өз өндірістік саясатын, қазіргі және болашақ қуатын саралағаннан кейін қабылдағанын мәлімдеді. Ресми тілмен айтқанда, бұл – ұлттық мүдде. Ал саяси тілмен айтқанда, Абу-Даби енді мұнайды тек ортақ келісімнің шеңберінде емес, өз стратегиясына сай басқарғысы келеді.
ОПЕК ұзақ жылдар бойы әлемдік мұнай бағасын ұстап тұратын басты тетіктің бірі болды. Әсіресе Сауд Арабиясы бұл ұйым арқылы нарықтағы басты ойыншы рөлін сақтап келді. Бірақ Әмірліктердің кетуі осы жүйенің бұрынғыдай мызғымас емес екенін аңғартады. Себебі БАӘ – қатардағы өндіруші емес, бос өндірістік қуаты бар санаулы елдің бірі. Мұндай ел ұйымнан шықса, ОПЕК-тің нарыққа ықпал ету мүмкіндігі әлсірейді.
Бұл жерде мәселе тек мұнай көлемінде емес. Мәселе – тәртіпте. Бұған дейін Парсы шығанағындағы ірі өндірушілер бір үстел басында отырып, бағаны, квотаны, өндіріс қарқынын келісетін. Енді Әмірліктер өзіне көбірек еркіндік алғысы келеді. Бұл Сауд Арабиясына жанама саяси соққы болуы мүмкін. Өйткені Эр-Рияд ұзақ уақыт бойы ОПЕК ішіндегі бейресми көшбасшы ретінде әрекет етті.
Әмірліктердің ұстанымы түсінікті: ел мұнаймен қатар газға, жаңартылатын энергияға, төмен көміртекті жобаларға инвестиция құйып жатыр. Яғни Абу-Даби болашақ энергетика картасында тек мұнай сатушы емес, әртараптанған энергетикалық орталық болуды көздейді. Мұндай жағдайда ОПЕК квоталары оның амбициясын тежейтін шектеуге айналуы мүмкін.
Бірақ бұл шешімнің салдары бірден көрінбеуі ықтимал. Ормуз бұғазындағы шиеленіс, Иран факторы, Таяу Шығыстағы қауіпсіздік дағдарысы мұнай нарығын онсыз да тұрақсыз етіп тұр. Қысқа мерзімде бағаға геосаяси қауіп көбірек әсер етеді. Ал ұзақ мерзімде Әмірліктердің ұйымнан шығуы ОПЕК-тің ішкі бірлігіне күмән тудырады.
Қазақстан үшін де бұл жаңалық сыртқы бақылаушыға ғана қызық оқиға емес. Мұнай экспорттайтын ел ретінде біз әлемдік бағаға тәуелдіміз. ОПЕК әлсіресе, нарықтағы болжам жасау қиындайды. Бір ел өндірісті арттырса, екіншісі қысқартуға мәжбүр болады. Мұндай жағдайда мұнай бағасының құбылуы бюджетке, теңгеге, жанармай нарығына дейін әсер етуі мүмкін.
Әмірліктер 1967 жылдан бері ОПЕК құрамында болды. Жарты ғасырдан астам уақытқа созылған мүшеліктен шығу – символдық тұрғыдан да салмақты қадам. Бұл мұнай дәуірінің аяқталғанын білдірмейді. Бірақ мұнай дәуіріндегі ескі тәртіптің өзгеріп жатқанын көрсетеді.