Ресей Президенті Владимир Путин 27 сәуірде Санкт-Петербургтегі Борис Ельцин атындағы президенттік кітапханада Иран Сыртқы істер министрі Аббас Аракчимен жолықты. Кездесу АҚШ пен Иран арасындағы әскери қақтығыстың 59-күні, парсы шығанағындағы ахуал күрделеніп тұрған тұста өтті, деп хабарлайды Arasha.kz.
Кремль баспасөз қызметінің мәліметтеріне сүйенген Reuters пен TASS агенттіктерінің хабарына қарағанда, Путин әңгімені Иранның жаңа Жоғарғы көшбасшысы Моджтаба Хаменеиден өткен аптада жолдау алғанын айтудан бастады. Ол Хаменеиге де, Президент Масуд Пезешкианға да алғыс білдіруді министрден өтінді. "Иран халқының өз тәуелсіздігі мен егемендігі үшін қаншалықты табанды күресіп жатқанын көріп отырмыз. Қиын кезең тезірек артта қалып, бейбітшілік орнағанын тілейміз", – деген тұжырым жасады Ресей басшысы. Сонымен бірге Путин Мәскеу Тегеранмен стратегиялық қарым-қатынасты сақтау әрі тереңдете беру ниетінде екенін мәлімдеді.
Аракчи өз кезегінде Тегеранның Ресеймен серіктестікті ең жоғары деңгейдегі стратегиялық одақ деп бағалайтынын жеткізді. Министрдің айтуынша, сыртқы қысымға қарамастан, Иран осы бағыттан тайсалмайды; иран халқы АҚШ пен Израильдің әскери ықпалына төтеп бере алғанын дәлелдеп шықты. Кездесуге Ресей тарапынан Сыртқы істер министрі Сергей Лавров, Президент көмекшісі Юрий Ушаков және әскери басшылықтың өкілдері қатысты.
Аракчидің дипломатиялық марафоны
Санкт-Петербургке сапар – Иран министрінің соңғы күндердегі шарбалас айналымының соңғы тармағы. Бұған дейін Аракчи Ислам Абадта пәкстан басшылығымен кеңескен. Кейін Парсы шығанағының арғы бетінде орналасқан Оманда болып, сұлтан Хайтам бен Тариқ Әл-Сайд және Оман сыртқы істер министрі Бадр әл-Бусайдимен Гормуз бұғазындағы кеме қатынасын талқылаған. Аракчи Сауд Арабиясы, Катар және Мысыр министрлерімен телефон арқылы да байланысқа шыққан, бұл туралы NPR жазды.
Дипломатиялық қарбалас тұста АҚШ Президенті Дональд Трамптың өз арнайы өкілі Стивен Уиткофф пен Джаред Кушнердің Пәкстанға бағытталған сапарын күтпеген жерден тоқтатуы үлкен жаңалыққа айналды. Соған қарамастан, Иранның жартылай ресми Fars агенттігінің хабарлауынша, Тегеран Пәкстан арқылы Вашингтонға өзінің "қызыл сызықтары" жазылған хат жолдаған. Аталған сызықтардың қатарында ядролық бағдарлама мен Ормуз бұғазы туралы талаптар бар.
Гормуз бұғазы – энергетика нарығының жүйкесі
Соғыс басталғанға дейін әлем мұнайы мен табиғи газының бестен бір бөлігі дәл осы тар жолақтан тасымалданатын. Бүгінде кеме қатынасы дерлік тоқтап тұр: Иран бұғаз үстінен бақылау орнатуға ұмтылса, АҚШ иран порттарына әскери-теңіз қоршауын жариялаған. Осының салдарынан жаһандық энергия нарығында шиеленіс дағдарысы тереңдеп барады. БҰҰ-ның соңғы отырысында бірқатар мемлекет бұғаздағы кеме қозғалысын қалпына келтіру қажеттігін айтты, бұл туралы Moscow Times пен NPR жазды.
Ресей-Иран серіктестігінің астары
Кездесудің салмағын одан бұрынғы қадамдар арқылы өлшеуге болады. Иран мен Ресей өткен жылы 20 жылға арналған стратегиялық серіктестік шартына қол қойған. Ресей "Росатомның" күшімен Иранның Бушер аумағында екі жаңа ядролық энергоблок салуды жалғастыруда – бұл Тегеранның жалғыз әрекет етіп тұрған АЭС-і. Иран өз кезегінде Украинадағы соғыста қолданылатын Shahed түріндегі ұшқышсыз ұшу аппараттарын Мәскеуге жеткізіп келгені Jerusalem Post пен бірқатар батыс басылымдарының дереккөздерінде көрсетілген.
Соңғы айларда Мәскеу Тегеранның байытылған уранын өз аумағында сақтауға дайын екенін бірнеше мәрте айтты. Ресей оны шиеленісті бәсеңдетудің тетігі ретінде ұсынса да, Вашингтон бұл бастаманы әзірге қабылдаған жоқ.
Геосаяси таразыда не өзгерді?
Санкт-Петербургтегі кездесу батыс баспасөзінде өткір реакция тудырды. Британ басылымдары Путин мен Аракчидің бір-бірін жылы қарсы алуын жаңа геосаяси сын-қатер деп бағалап жатыр. Ал Кремль үшін бұл – Таяу Шығыста өз ықпалы бар одақтасы тұрғанын тағы да көрсетудің мүмкіндігі. Тегеран үшін болса – соғыс жағдайында жалғыз қалмағанын аңғартатын ашық жолдау.
Алдағы күндердің басты сұрағы біреу: Аракчидің Пәкстан-Оман-Ресей бағытындағы шарбалас сапары АҚШ-пен жанама арна арқылы жүріп жатқан келіссөздерге жаңа леп әкеле ме, әлде шиеленістің келесі кезеңіне жол ашыла ма?