Баланың отбасында нешінші болып дүниеге келуі оның мінез-құлқына, жауапкершілік сезіміне, адамдармен қарым-қатынасына және болашақтағы таңдауларына әсер етуі мүмкін. Психологтар туған реті адамның отбасындағы рөлінің қалыптасуына ықпал ететінін айтады, деп хабарлайды Arasha.kz.
Австриялық психолог Альфред Адлердің теориясына сәйкес, тұңғыш, ортаншы, кенже және жалғыз балалардың әрқайсысында белгілі бір мінез ерекшеліктері жиі кездеседі.
Тұңғыш бала
Отбасындағы алғашқы бала көбіне ерте жастан жауапкершілік алуға және өз бетінше әрекет етуге үйренеді. Кейін отбасында інісі немесе қарындасы дүниеге келгенде, тұңғыш ата-анасының мақтауына лайық екенін жетістіктері арқылы дәлелдеуге тырысуы мүмкін.
Соның әсерінен мұндай балаларда тәртіпке ұмтылу, перфекционизм, жауапкершілік пен жағдайды бақылауда ұстауға деген бейімділік қалыптасуы ықтимал.
Кейбір зерттеулерде тұңғыш балалардың көшбасшылыққа бейімділігі жоғары болуы мүмкін екені де айтылады. Олар ата-анасының үмітін ақтауға, отбасылық дәстүрді немесе кәсіпті жалғастыруға көбірек талпынуы мүмкін.
Дегенмен мамандар үлкен баланың мойнына шамадан тыс міндет артудың дұрыс еместігін ескертеді. Оны үнемі кіші бауырларына жауапты етіп қою баланың өз жасына сай өмір сүруіне кедергі келтіруі мүмкін.
Ортаншы бала
Ортаншы балалар көбіне отбасы мүшелерінің арасында тепе-теңдік сақтауды үйренеді. Бір жағынан үлкен баламен санасса, екінші жағынан кішілермен ата-ананың назары үшін бәсекелесуі мүмкін.
Осындай орта олардың адамдармен тез тіл табысуына, келіссөз жүргізуге, ымыраға келуге және түрлі жағдайға бейімделуге ықпал етуі мүмкін.
Кенже бала
Отбасының кенже баласына ата-анасы көбіне жұмсақтау қарайды. Кейбір қателіктері кешіріліп, оған үлкендерге қарағанда көбірек еркіндік берілуі ықтимал.
Сондықтан кенже балалар батыл, еркін ойлайтын және шығармашылыққа бейім болып өсуі мүмкін. Сонымен қатар кейбір жағдайда олар мәселені өздері шешкеннен гөрі айналасындағылардан көмек күтуге үйреніп қалуы ықтимал.
Мамандар мұндай балаларға жасына сәйкес жауапкершілік беріп, өздігінен шешім қабылдауына мүмкіндік жасау маңызды екенін айтады.
Жалғыз бала
Отбасындағы жалғыз бала көбіне ересектердің ортасында өседі. Сол себепті олардың сөйлеу мәнерін, қарым-қатынас үлгісін және мінез-құлық ережелерін ертерек меңгеруі мүмкін.
Сонымен бірге ата-анасының назары толықтай өзіне бағытталғандықтан, оның қатарластарымен араласып, ортақтасуды және бөлісуді үйренуі маңызды.
Мамандар баланың туған ретіне байланысты ерекшеліктерді қатаң ереже ретінде қабылдамау керектігін де ескертеді. Әр адамның мінезіне отбасыдағы тәрбие, орта, ата-анамен қарым-қатынас және жеке тәжірибе де үлкен әсер етеді.
Осы ерекшеліктерді түсіну ата-аналарға балаларын бір-бірімен салыстырмай, әрқайсысының қажеттілігіне қарай қолдау көрсетуге көмектеседі.