2026 жылғы 10 қыркүйекте Құрылтайдың пленарлық отырысында депутат Жарқынбек Амантайұлы Қазақстан заңнамасында «треш-стриминг» ұғымын нақты айқындау қажет екенін айтты, деп Arasha.kz тілшісі Zakon.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.
Депутат Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев пен Ішкі істер министрі Ержан Сәденовке жолдаған депутаттық сауалында әлеуметтік желілер бүгінде қоғам өмірінің ажырамас бөлігіне айналғанын атап өтті. Оның айтуынша, күн сайын миллиондаған адам TikTok, Instagram және басқа да платформаларды пайдаланады. Сонымен қатар тікелей эфирлердің аудиториясы да артып келеді.
Жарқынбек Амантайұлы цифрлық дамудың оң әсерімен қатар, кері тұстары да бар екенін айтты. Оның сөзінше, тікелей эфирлерде балағат сөздер айтылып, адамдардың ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлайтын әрекеттер жасалады. Сондай-ақ көрермен жинау үшін қауіпті пранктер ұйымдастыратын стримерлер көбейіп келеді. Депутат мұндай контенттің әдейі жасалатынын атап өтті. Себебі арандатушылық пен дөрекілікке толы эфирлер көп қаралым жинайды. Ал көп қаралым өз кезегінде лайк, донат және жарнамадан түсетін табысқа айналады. Осылайша, кей жағдайда заңға қайшы әрекеттер ақша табудың құралына айналып отыр.
Оның айтуынша, әлеуметтік желідегі тікелей эфирлер біртіндеп коммерциялық сипат алып барады. Кейбір стримерлер көрермен санын көбейту үшін әдейі жанжал шығарып, адамдарды мазақтап немесе қорлайды. Мұндай эфирлерді кәмелетке толмағандар да көруі мүмкін. Депутат мысал ретінде Қытайда пранк ұйымдастырған Қазақстан азаматына қатысты жауапкершілік қолданылған жағдайды келтірді. Оның пікірінше, мұндай әрекеттер жеке адамның ғана емес, елдің де беделіне нұқсан келтіруі мүмкін.
«Біз сөз бостандығын шектеуді ұсынып отырған жоқпыз. Керісінше, сөз бостандығы мен жауапкершіліктің арасындағы шекара нақты белгіленуі керек», – деді депутат.
Осыған байланысты Жарқынбек Амантайұлы Үкіметке бірнеше ұсыныс жасады. Атап айтқанда:
- заңнамада «треш-стриминг» ұғымына нақты анықтама беру;
- тікелей эфирлердегі зорлық-зомбылықты насихаттағаны, қауіпті пранктер, қорлау және қасақана арандатушылық әрекеттер жасағаны үшін жауапкершілікті күшейту;
- TikTok, Instagram, YouTube және басқа да платформалармен бірлесіп, заңға қайшы тікелей эфирлерді жедел анықтап, бұғаттау және олардың авторларын анықтау тетігін әзірлеу;
- адамның келісімінсіз оны тікелей эфирге шығару немесе ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтірілген жағдайда жәбірленушілердің құқықтарын қорғау тетіктерін күшейту;
- тікелей эфирлер мен әлеуметтік желілердегі заңға қайшы контентті тұрақты бақылауға арналған бірыңғай мемлекеттік жүйе құру;
- жүргізілген мониторинг нәтижелері туралы қоғамды ашық ақпараттандыру.
Бұған дейін депутат Жанарбек Әшімжанов Қазақстанда 16 жасқа толмаған балалардың әлеуметтік желілерде тіркелуін шектеу тетігін нақтылауды ұсынған еді.