Қазіргі таңда әлем елдерінің басым бөлігі экономикалық тұрақсыздық, инфляция және әлеуметтік теңсіздік мәселелерімен бетпе-бет келіп отыр. Осындай күрделі кезеңде мемлекеттердің әлеуметтік саясаттағы ұстанымы олардың даму деңгейі мен қоғам алдындағы жауапкершілігінің басты көрсеткішіне айналуда. Әсіресе халықтың әл-ауқатын арттыруға, отбасы институтын нығайтуға және әлеуметтік осал топтарды қолдауға бағытталған бастамалар халықаралық қауымдастықтың назарын өзіне аударып келеді.
Осы ретте Қазақстан соңғы жылдары әлеуметтік қолдау жүйесін жүйелі түрде жетілдіріп, Орталық Азия кеңістігіндегі әлеуметтік реформалардың белсенді бастамашыларының бірі ретінде бағалануда. Ана мен баланы қорғау, көпбалалы отбасыларды қолдау, ардагерлерге құрмет көрсету және цифрлық әлеуметтік қызметтерді дамыту бағытындағы бастамалар республикадағы әлеуметтік саясаттың жаңа сапалық деңгейге көтерілгенін көрсетеді.
ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының Бас хатшысы Сұлтан Раев Қазақстанның әлеуметтік саясатына жоғары баға беріп, оның түркі әлемі үшін маңызды үлгі қалыптастырып отырғанын атап өтті. Оның пікірінше, әлеуметтік тұрақтылық пен адам капиталына инвестиция салу - мемлекет дамуының ұзақмерзімді кепілі. Сондай-ақ ол Қазақстанның дәстүрлі құндылықтарды заманауи әлеуметтік модельмен үйлестіре отырып, өңірдегі әлеуметтік жауапты мемлекет ретінде беделін нығайтып келе жатқанын ерекше атап өтті.
- Көптеген халықаралық сарапшылар Қазақстанның соңғы жылдары халықты әлеуметтік қолдау жүйесін едәуір күшейткенін атап өтеді. Осы орайда, Қазақстанның әлеуметтік саясаты өңірдегі өзге елдермен салыстырғанда қалай бағаланады?
- Бүгінде Қазақстан халықаралық қауымдастық тарапынан Орталық Азиядағы әлеуметтік реформалардың негізгі локомотивтерінің бірі ретінде қабылданады. Әлемдік экономика күрделі сын-қатерлер мен тұрақсыздық кезеңін бастан өткеріп отырған уақытта, республикадағы әлеуметтік қорғау жүйесінің жүйелі түрде нығаюы оны көрші мемлекеттердің көпшілігінен айқын ерекшелендіреді. Қазақстан әлеуметтік саясатта тек жекелеген көмек көрсету тәсілінен бас тартып, адамның өмір сапасы мен әл-ауқатын мемлекеттік саясаттың басты басымдығына айналдырған кешенді қолдау экожүйесін қалыптастыруға бет бұрып отыр. Бұл бағыт азаматтардың әлеуметтік сенімін арттырып қана қоймай, қоғамдағы тұрақтылық пен әділеттілікті нығайтуға да ықпал етуде.
- Салыстырмалы статистикаға сәйкес, Қазақстан балалар тәрбиелеп отырған отбасыларға, көпбалалы отбасыларға және ардагерлерге берілетін төлемдер көлемі бойынша бірқатар көрші мемлекеттерден алда келеді. Мұндай қолдау деңгейі халықаралық әлеуметтік стандарттарға қаншалықты сәйкес келеді?
- Қазақстандағы отбасылар мен ардагерлерге арналған төлемдер көлемі өңірлік көрсеткіштерден асып қана қоймай, Халықаралық еңбек ұйымы мен Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы сияқты халықаралық құрылымдардың ұсынымдарына барынша жақындап келеді. Әсіресе әлеуметтік саланы цифрландыру бағыты ерекше назар аудартады. «Отбасының цифрлық картасы» жүйесінің енгізілуі мемлекетке азаматтардың әлеуметтік жағдайын алдын ала анықтап, проактивті түрде көмек көрсетуге мүмкіндік беріп отыр. Бұл өз кезегінде әлеуметтік қолдау жүйесінің ашықтығын, тиімділігін және қолжетімділігін арттырып, әлемдегі ең озық тәжірибелердің бірі ретінде бағалануда.
- Қазақстанда Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне берілетін төлемдер посткеңестік кеңістіктегі көптеген елдермен салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Мұны мемлекеттің тарихи жады мен әлеуметтік жауапкершілікке деген ерекше көзқарасының көрсеткіші ретінде қарастыруға бола ма?
- Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне көрсетілетін жоғары деңгейдегі қолдау — тек қаржылық мәселе ғана емес, сонымен қатар мемлекеттің терең моральдық жауапкершілігінің айқын көрінісі. Түркі дүниесі елдері үшін аға буынға құрмет көрсету, елге еңбек сіңірген азаматтарды қадірлеу — ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан қасиетті құндылықтардың бірі. Қазақстан тарихи жадыны сақтау мен батырларға қамқорлық жасау арқылы қоғамда патриоттық рухты, ұлттық бірлікті және ұрпақтар сабақтастығын нығайтып келеді. Бұл — дені сау, тарихи санасы қалыптасқан әрі алғысқа толы қоғам құрудың маңызды негіздерінің бірі.
- Қазақстан Орталық Азиядағы ана мен баланы қолдау жүйесі ең мықты елдердің бірі ретінде танылып отыр. Мұндай модель елдің халықаралық имиджіне қаншалықты әсер етеді?
- Қазақстандағы ана мен баланы қолдау жүйесі — ТМД кеңістігіндегі ең тұрақты әрі жүйелі дамып келе жатқан әлеуметтік модельдердің бірі. Бұл республика имиджін әлеуметтік жауапкершілігі жоғары, заманауи әрі прогрессивті мемлекет ретінде қалыптастыруға тікелей ықпал етеді. Осы саладағы жетістіктер халықтың өмір сүру сапасын арттырып қана қоймай, адам дамуы индексінің өсуіне де оң әсерін тигізуде. Сонымен қатар мұндай саясат елдің ұзақмерзімді инвестициялар үшін тартымдылығын күшейтеді, себебі қоғамның тұрақтылығы мен экономиканың орнықты дамуы ең алдымен әр отбасының әл-ауқаты мен қауіпсіздігіне байланысты.
- Қазақстанның халықтың әлеуметтік осал санаттарын, әсіресе ерекше қажеттілігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларды қорғау тәсілін қалай бағалайсыз? Мұндай шаралар дамыған мемлекеттердің тәжірибесіне қаншалықты сәйкес келеді?
- Қазақстанның ерекше қажеттілігі бар балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларды қолдау тәсілі дамыған мемлекеттерде кеңінен қолданылатын инклюзивтілік қағидаттарына толық сәйкес келеді. Оңалту қызметтерінің тізімін жүйелі түрде кеңейту, арнайы білім беру мен медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру, сондай-ақ жәрдемақылар көлемін кезең-кезеңімен ұлғайту мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігінің жоғары деңгейін көрсетеді. Бұл саясат барлық азаматтарға олардың физикалық мүмкіндіктеріне қарамастан тең мүмкіндік беруге және қоғамның толыққанды мүшесі ретінде қалыптасуына жағдай жасауға бағытталған.
- Бүгінде көптеген мемлекеттер экономикалық қиындықтарға байланысты әлеуметтік шығындарды қысқартып жатыр. Осындай жағдайда Қазақстан, керісінше, халықты қолдау көлемін арттыруды жалғастыруда. Мұны қоғам тұрақтылығына салынған ұзақмерзімді инвестиция ретінде қарастыруға бола ма?
- Жаһандық тұрақсыздық пен экономикалық құбылмалылық жағдайында әлеуметтік шығындарды ұлғайту — ел басшылығы қабылдап отырған стратегиялық әрі болашаққа бағытталған шешімдердің бірі. Біз мұны бюджетке түсетін салмақ ретінде емес, адам капиталына салынған ұзақмерзімді инвестиция ретінде бағалаймыз. Азаматтардың әлеуметтік қорғалуы мен өмір сүру деңгейінің тұрақтылығы қоғамдағы сенімді арттырып, ішкі тұрақтылықтың берік кепіліне айналады. Ал әлеуметтік тұрақтылық өз кезегінде тұрақты экономикалық өсудің, еңбек өнімділігінің артуының және елдің бәсекеге қабілеттілігінің негізгі факторларының бірі болып саналады.
- Қазақстанды ТМД және Орталық Азия елдерімен салыстырғанда, республика азаматтарды қолдаудың жоғары стандарттарына негізделген өзіндік әлеуметтік мемлекет моделін қалыптастырып жатыр деуге бола ма?
- Қазақстан бүгінде өзіндік бірегей әлеуметтік мемлекет моделін қалыптастырып келеді деп сеніммен айтуға болады. Бұл модель нарықтық экономиканың тиімді тетіктерін, заманауи цифрлық технологияларды және өзара көмек пен қоғамдық жауапкершілікке негізделген дәстүрлі құндылықтарды үйлесімді ұштастырады. Мемлекет әлеуметтік саясатты қоғам дамуының негізгі басымдықтарының бірі ретінде қарастырып, азаматтардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған жаңа бастамаларды тұрақты түрде енгізуде. Қазіргі таңда Қазақстандағы әлеуметтік қолдау стандарттары көптеген ТМД елдері мен бүкіл түркі өңірі үшін үлгі әрі бағдар ретінде бағаланып отыр.
