2026 жыл Қазақстан үшін цифрлық дамудың жаңа кезеңінің бастауы болды. Елде Цифрландыру және жасанды интеллект жылы жарияланып, осы бағыттағы ауқымды реформаларға жол ашылды. Егер бұған дейін негізгі назар мемлекеттік қызметтерді онлайн форматқа көшіруге аударылса, енді басымдық жасанды интеллект технологияларын экономиканың нақты секторына енгізуге, ұлттық цифрлық инфрақұрылымды қалыптастыруға және инновациялық экожүйені дамытуға беріліп отыр. Бұл мақсатқа жету үшін заңнамалық база жаңартылып, киберқауіпсіздік талаптары күшейтілуде, деректер орталықтары салынып, жоғары жылдамдықты байланыс желілері кеңейіп келеді. Мұндай өзгерістер Қазақстанның цифрлық трансформациясын жаңа деңгейге көтеріп қана қоймай, технологиялық тәуелсіздігін нығайтып, инновацияға негізделген экономиканың қалыптасуына негіз қалауы тиіс.
Жасанды интеллектіні кеңінен енгізу тек жаңа технологияларды сатып алумен немесе бағдарламалық өнімдерді әзірлеумен шектелмейді. Ол үшін ең алдымен цифрлық кеңістіктің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, азаматтардың құқықтарын қорғайтын және мемлекеттік ақпараттық жүйелердің тұрақты жұмысын реттейтін құқықтық орта қажет. Қазақстанда соңғы уақытта қабылданған заңнамалық өзгерістер дәл осы міндеттерді шешуге бағытталды.
Елімізде алғаш рет цифрлық қатынастарды кешенді түрде реттейтін құқықтық негіз қалыптастырылып, киберқауіпсіздік саласындағы талаптар жаңартылды. Бұл өзгерістер мемлекеттік органдардың ғана емес, жеке сектордың да жауапкершілігін күшейтті. Енді цифрлық инфрақұрылымға иелік ететін ұйымдар ақпараттық жүйелердің қорғалу деңгейін тұрақты бағалап, қауіпсіздік талаптарының сақталуын жүйелі түрде бақылауға міндетті. Ал мемлекеттік қызметшілер мен стратегиялық маңызы бар нысандардың қызметкерлері цифрлық қауіпсіздік мәдениетін меңгеріп, арнайы оқытудан тұрақты өтіп отырады.
Цифрлық дәуірде ең құнды ресурстың бірі – дерек. Сондықтан жеке мәліметтердің қорғалуына қойылатын талаптар да едәуір күшейтілді. Енді азаматтардың дербес ақпаратымен жұмыс істейтін ұйымдар ақпараттың өңделуі мен сақталуына ғана емес, оның қауіпсіздігіне де толық жауап береді. Егер қандай да бір деректердің таралу қаупі туындаса, бұл туралы уәкілетті органдармен қатар, азаматтардың өзіне де дер кезінде хабарлау міндеті жүктеледі. Сонымен бірге биометриялық сәйкестендіру тетіктерінің енгізілуі медициналық, қаржылық және басқа да құпия ақпаратқа қолжетімділікті қорғауды жаңа деңгейге шығаруға мүмкіндік береді.
Құқықтық талаптардың орындалуын бақылау да күшейіп келеді. Соңғы жылдары жүргізілген тексерулер көптеген ұйымдарда қарапайым қауіпсіздік ережелерінің толық сақталмайтынын көрсетті. Мұндай олқылықтар ірі кәсіпорындарда ғана емес, халыққа қызмет көрсететін шағын бизнес нысандарында да кездескен. Бұл жағдай киберқауіпсіздік мәселесінің тек ІТ мамандарының емес, кез келген ұйым басшылығы мен қызметкерінің күнделікті жауапкершілігіне айналғанын аңғартады.
Өзгерістер телекоммуникация саласын да қамтыды. Байланыс қызметтерінің қолжетімділігін арттырумен қатар, абоненттердің құқықтарын қорғауға бағытталған жаңа тетіктер енгізілуде. Ресми ұйымдардың қоңырауларын арнайы белгілеу, құрылғыларды тіркеуді жетілдіру, интернет-провайдерлер қызметіне қойылатын талаптарды күшейту және қажетсіз жарнамалық қоңыраулардан бас тарту рәсімдерін жеңілдету – цифрлық ортадағы қауіпсіздікті арттыруға бағытталған нақты қадамдар.
Сонымен қатар елде цифрлық инфрақұрылымды дамыту қарқынды жалғасып жатыр. Мыңдаған ауылды жоғары жылдамдықты интернетпен қамту, 4G және 5G желілерін кеңейту, жаңа буындағы спутниктік байланысты енгізу, Каспий арқылы өтетін талшықты-оптикалық желі мен «Батыс – Шығыс» ұлттық гипермагистралін салу сияқты ірі жобалар жүзеге асырылуда. Павлодар облысында басталған деректер орталықтарының кешені де осы экожүйенің маңызды бөлігіне айналмақ. Мұның барлығы Қазақстанның цифрлық тәуелсіздігін нығайтып қана қоймай, жасанды интеллект пен инновациялық технологиялардың кең ауқымда дамуына қажетті берік негіз қалыптастыруды көздейді.
Қазақстандағы цифрландыру саясаты соңғы жылдары мемлекеттік қызметтерді онлайн форматқа көшірумен тығыз байланыстырылып келді. Электронды үкімет, цифрлық анықтамалар мен онлайн сервистер азаматтардың күнделікті өмірінің бір бөлігіне айналды. Алайда қазір бұл бағыт жаңа кезеңге қадам басты. Ендігі мақсат – жасанды интеллектіні экономиканың нақты секторына енгізіп, оның өндірістік тиімділігін арттыру.
IT сарапшысы Бақбергенова Диананың айтуынша, бұл өзгерістердің негізінде елдің өзіндік цифрлық экожүйесін қалыптастыру міндеті тұр.
– «2026 жыл елімізде Цифрландыру және жасанды интеллект жылы болып жарияланды. Бүгінде негізгі басымдық – өз инфрақұрылымымызды құру. Бұл тек бағдарламалар әзірлеу емес, деректер орталықтарын салу, ұлттық жасанды интеллект платформасын қалыптастыру, деректер қорын жинақтау және осының барлығын реттейтін заңнамалық негізді жетілдіру деген сөз. Осындай кешенді жүйе ғана технологиялардың тұрақты дамуына мүмкіндік береді», – дейді сарапшы.
Оның пікірінше, цифрлық технологиялар енді тек мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру құралы емес, экономиканың өнімділігін көтеретін нақты құралға айналып келеді. Қазір жасанды интеллект энергетика, геология, денсаулық сақтау, логистика, білім беру және мемлекеттік басқару салаларында белсенді енгізілуде.
– «Бұрын цифрландыру көбіне eGov секілді сервистермен байланыстырылды. Қазір жағдай өзгерді. Жасанды интеллект өндіріс процесінің өзіне еніп жатыр. Мысалы, агроөнеркәсіпте мониторинг жүйелері арқылы егін өнімділігін арттыру көзделген. Қаржы секторында ұйымдардың бір бөлігін бірыңғай цифрлық ортаға көшіру жоспарланып отыр. Мұның барлығы нақты экономикалық тиімділікке бағытталған бастамалар», – дейді Диана Бақбергенова.
Сарапшының айтуынша, технологиялық серпіліс тек мемлекеттік қолдаумен шектелмейді. Бұл процесте ғылым, бизнес және стартаптар арасындағы ынтымақтастықтың маңызы артып келеді. Осы бағыттағы негізгі алаңдардың бірі – Astana Hub пен Alem AI халықаралық жасанды интеллект орталығы. Мұнда ғылыми зерттеулер, инновациялық жобалар және кәсіпкерлік бастамалар тоғысып, жаңа технологияларды коммерцияландыруға жағдай жасалып отыр.
Сонымен қатар еңбек нарығында да жаңа үрдіс қалыптасуда. Жасанды интеллект инженерлері, деректер талдаушылары және киберқауіпсіздік мамандарына деген сұраныс жылдан-жылға өсіп келеді. Сарапшының сөзінше, кадр даярлау мәселесі де назардан тыс қалған жоқ.
– «Қазір AI Sana бағдарламасы арқылы студенттер жаңа цифрлық дағдыларды меңгеріп, халықаралық деңгейде сұранысқа ие мамандықтарға бейімделіп жатыр. Сонымен бірге өңірлердегі мүмкіндіктер де кеңейіп келеді. Ауылдарға талшықты-оптикалық байланыс тартылып, 5G желісі кезең-кезеңімен іске қосылуда. Онлайн білім беру платформаларының арқасында кез келген өңірдегі жастар жаңа технологияларды тегін меңгере алады. Дегенмен қала мен ауыл мектептері арасындағы цифрлық айырмашылықты азайту әлі де маңызды міндет болып қала береді», – дейді IT сарапшысы.
Осылайша, Қазақстандағы цифрлық трансформация мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру кезеңінен асып, инновацияны экономиканың барлық саласына енгізуге бағытталған жаңа даму моделіне көшіп келеді. Бұл бағыттағы табыс енді тек технологиялық шешімдерге ғана емес, сапалы инфрақұрылымға, білікті мамандарға және ғылым мен бизнестің тиімді әріптестігіне де тікелей байланысты болады.
