Бүгін, 15 қарашада Қазақстанда Ұлттық валюта күні аталып өтеді. Осыдан тура 33 жыл бұрын, 1993 жылдың 15 қарашасында еліміздің төл ақшасы – теңге айналымға енгізілді. Бұл тарихи шешім Қазақстанның экономикалық тәуелсіздігін нығайтып, дербес қаржы жүйесін қалыптастыруына жол ашты, деп хабарлайды Arasha.kz.
Ұлттық валютаның айналымға енуі Қазақстан тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі саналады. Өйткені теңге елдің экономикалық дербестігін қамтамасыз етіп қана қоймай, мемлекеттің өз ақша-несие саясатын жүргізуіне мүмкіндік берді.
Бұған дейін Қазақстан аумағында кеңестік рубль қолданылған болатын. Алайда Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін бұрынғы одақтас республикалар ұлттық валюталарын енгізе бастады. Бұл өзгерістер Қазақстанның да дербес қаржы жүйесін қалыптастыруын қажет етті.
Теңге қашан және қалай пайда болды?
1993 жылдың 12 қарашасында Қазақстанның сол кездегі президенті Нұрсұлтан Назарбаев ұлттық валютаны енгізу туралы Жарлыққа қол қойды.
Арада үш күн өткенде, яғни 15 қарашада теңге ресми түрде айналымға шығарылды. Алғашқы қазақстандық банкноттар Ұлыбританиядағы Harrison & Sons баспаханасында басылып шыққан.
Ұлттық валютаны дайындау жұмыстары тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында жүргізілді. Теңгенің дизайнын әзірлеу кезінде қазақ халқының тарихы, мәдениеті мен ұлттық ерекшеліктерін көрсетуге басымдық берілді. Алғашқы банкноттарда қазақ тарихындағы белгілі тұлғалардың портреттері бейнеленді. Олардың қатарында әл-Фараби, Сүйінбай Аронұлы, Құрманғазы Сағырбайұлы, Шоқан Уәлиханов, Абай Құнанбайұлы және Әбілқайыр хан болды. Бұл шешім ұлттық валютаны тек төлем құралы ғана емес, елдің тарихи және мәдени мұрасын танытатын нышанға айналдырды.
Алғашқы теңгелер 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 теңгелік номиналдармен шығарылды.
Банкноттардың сыртқы бетінде Қазақстанның тарихи ескерткіштері, табиғи көріністері мен ұлттық құндылықтарына қатысты бейнелер орналастырылды.
Қазақстанда ақша басып шығару қашан басталды?
Теңгенің алғашқы үлгілері шетелде дайындалғанымен, кейін елімізде банкнот шығаратын жеке өндіріс орындарын қалыптастыру жұмыстары қолға алынды. 1995 жылдың 19 мамырында Алматы қаласында Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Банкнот фабрикасы ашылды. Бұл оқиға ұлттық валютаны ел ішінде өндіруге мүмкіндік берген маңызды қадам болды.
Сол жылдың 1 тамызында Қазақстан теңге сарайы коллекциялық монеталардың алғашқы тиражын шығарды. Осылайша, елімізде банкнот пен монета дайындаудың отандық өндірістік инфрақұрылымы қалыптаса бастады.
Теңгенің дизайны бірнеше рет өзгерді
Ұлттық валюта айналымға енгізілгеннен бері оның сыртқы келбеті мен қорғаныш элементтері бірнеше мәрте жаңартылды.
2006 жылы Қазақстанда жаңа үлгідегі банкноттар қолданысқа енгізілді. Олардың дизайнында елорданың символдарының бірі саналатын «Бәйтерек» монументі бейнеленді.
Кейінгі жылдары банкноттарда «Қазақ елі» монументі мен Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын танытатын басқа да бейнелер қолданылды. 2023 жылы Қазақстан Ұлттық Банкі «Сақ стилі» деп аталатын жаңа банкноттар сериясын таныстырды.
Бұл серияның ерекшелігі – ежелгі сақ мәдениетіне тән өрнектер мен ұлттық нақыштардың заманауи дизайнмен үйлестірілуі. Жаңартылған банкноттарды кезең-кезеңімен айналымға енгізу жоспарланды.
Жаңа үлгідегі ақшаларды шығаруда олардың қорғаныш деңгейін күшейтуге және Қазақстанның тарихи мұрасын насихаттауға ерекше көңіл бөлінді.
