Контентке өту
Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл
Жаңалықтар Қоғам Саясат Аймақтар Спорт Мәдениет Әлем Денсаулық Ғылым Тарих Экономика Қаржы
Қоғам

Еңбек нарығына ЖИ-ді меңгерген мамандар қажет – сарапшы

Еңбек нарығына ЖИ-ді меңгерген мамандар қажет – сарапшы
ЖИ арқылы жасалды

Қазақстан БҰҰ-ның электрондық үкіметті дамыту рейтингінде сегіз сатыға көтеріліп, 16-орынға шықты. Мемлекеттік қызметтерді цифрландырудың келесі қадамдарының бірі – жасанды интеллектіні (ЖИ) күнделікті қолданысқа енгізу. Мәселен, eGov Mobile қосымшасындағы ЖИ көмекшісі азаматтарға мемлекеттік қызмет туралы ақпарат табуға көмектеседі. Ал бизнесте жаңа технологияны енгізу жұмыс тәртібін қайта қарауды және қызметкерлерді оқытуды талап етеді, деп хабарлайды Arasha.kz.

БҰҰ-ның 19 қарашада жариялаған есебінде Қазақстан алғаш рет ең жоғары көрсеткішке ие 21 мемлекеттің қатарына енді. Рейтинг онлайн мемлекеттік қызметтердің даму деңгейін, байланыс инфрақұрылымын және халықтың білімі мен дағдыларын қамтиды.

Мемлекеттік қызметтерде жасанды интеллектіні қолданудың бір мысалы – eGov Mobile қосымшасындағы көмекші. Азамат өзіне қажет мемлекеттік қызмет туралы сұрақ қойып, ақпаратты қосымша ішінен таба алады.

Solva Group директорлар кеңесінің төрағасы Ғалым Құсайынов Президенттің жасанды интеллектіні енгізуді мемлекеттік саясатқа қосуын стратегиялық тұрғыдан дұрыс шешім деп бағалайды. Оның пікірінше, жаңа технологияны игеруден кешіккен елдер жаһандық бәсекеде ұтылып, технология жағынан басқа мемлекеттерге тәуелді болып қалуы мүмкін. ЖИ-ді енгізу қарқыны мен оның экономикаға әсері әр елде әртүрлі болады.

Бизнесте жаңа технологияны игеру неден басталады?

Құсайыновтың айтуынша, бұрын автоматтандыру көбіне зауыттар мен фабрикалардағы бірсарынды операцияларды қамтыды. Енді ЖИ әкімшілік және кеңсе жұмысына да еніп жатыр. Сарапшы алдағы кезеңде технология адам пішіндес роботтарға енгізіліп, қол еңбегі сақталған өндірістерде өнімділікті арттыруы мүмкін деп есептейді.

Компаниялар ЖИ құралдарын күнделікті жұмысқа енгізгенде алдымен жұмыс тәртібін өзгертіп, қызметкерлерді оқытуы керек. Ғалым Құсайынов электр қуаты мен компьютер кең тараған кезде де өнімділіктің өскені бірден байқалмағанын еске салды. Ол жаңа құралдың күнделікті қолданысқа енуі үшін оны басшының өзі белсенді пайдалануы керек дейді.

– Мен ЖИ-ді күнде пайдаланамын. Мүмкіндігінің бір пайызын әрең қолданып жүргенімді түсінемін, – дейді ол.

Еңбек нарығына қандай дағды қажет?

Халықаралық валюта қорының бағалауынша, ЖИ әлемдегі жұмыс орындарының шамамен 40 пайызына, ал дамыған елдерде 60 пайызына ықпал етуі мүмкін. Бұл ықпалдың алғашқы белгілері жас мамандарды жұмысқа қабылдаудан байқалып отыр.

Экономист АҚШ-тағы миллиондаған қызметкердің жалақы деректеріне сүйенген Стэнфорд университетінің зерттеуін мысалға келтірді. Бағдарлама әзірлеу мен клиенттерге қолдау көрсету секілді ЖИ ықпалы жоғары кәсіптерде 22–25 жастағылардың жұмыспен қамтылуы, ЖИ ықпалы азырақ кәсіптердегі құрдастарымен бірдей қарқында өскенде жетуі мүмкін деңгейден, 19 пайыз төмен болған. Бұл айырма негізінен жаңа қызметкерлерді қабылдаудың азаюымен байланысты.

Оның айтуынша, экономика ауқымында жаппай қысқарту әзірге байқалмайды. Ол кеңірек өзгерістер алдағы бес-он жылда сезілуі мүмкін деп болжайды. Сондықтан сарапшы ЖИ енгізумен қатар жұмыс істеп жүрген қызметкерлерді қайта оқытуды және жастарға жаңа құралдарды өз мамандығында қолдануды үйретуді ұсынады.

– Жастар еңбек нарығына дипломмен және ЖИ қолдану дағдысымен шығуы керек, – дейді Ғалым Құсайынов.

Өнімділіктің артуы халықтың табысына қалай әсер етеді?

Жасанды интеллект еңбек шығынын азайтып, кәсіпорындарға көбірек тауар өндіруге және қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Құсайыновтың пікірінше, осы өзгеріс кезінде табыстың көбірек бөлігі капитал мен технология иелеріне ауысса, халықтың сатып алу қабілеті әлсіреуі мүмкін.

Сарапшы 1920-жылдардағы АҚШ-ты мысалға келтіреді. Сол кезеңде электрлендіру мен конвейер өндіріс өнімділігін арттырды. Табыс теңсіздігі күшейіп, халықтың тұтынуы несиеге көбірек тәуелді болды. Кейін бағаның төмендеуі қарыздың нақты ауыртпалығын ұлғайтты, ал банктердің күйреуі экономикалық құлдырауды тереңдетті. Ғалым Құсайынов осы тұста Джон Мейнард Кейнстің «технологиялық жұмыссыздық» ұғымын еске салды. Экономист технологияның жұмыс күшіне қажеттілікті азайту қарқыны жаңа жұмыс орындарын құру қарқынынан озып кетуі мүмкін екенін жазған.

– Сондықтан еңбек шығыны азайғанда халықтың сатып алу қабілетін қалай қолдайтынымызды қазірден ойлау керек, – дейді сарапшы.

Қазақстанда жалақыдан төленетін жарналар зейнетақы мен міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйелерін қаржыландыруға қатысады. Жеке табыс салығы да жергілікті бюджет кірісінің негізгі көздерінің бірі. Құсайыновтың айтуынша, экономикадағы табыстың еңбекақыға тиетін үлесі азайса, осы жарналар мен салық есептелетін база тарылады. Сарапшы сол себепті ЖИ енгізумен қатар салық жүктемесін еңбектен капитал мен рентаға біртіндеп ауыстыру мүмкіндігін алдын ала қарастыруды ұсынады.