2026 жылғы 12 шілдеден бастап Қазақстанда жалдамалы тұрғын үйді субсидиялау бағдарламасына бақылау жүргізудің жаңартылған ережелері күшіне енеді. Әкімдіктер мен Отбасы банк жалға берілетін пәтерлерді тексеру бойынша кеңейтілген өкілеттікке ие болды. Тексеру барысында азаматтардың мемлекет өтеп беретін тұрғын үйде шынымен тұрып жатқан-тұрмағаны анықталады, деп хабарлайды Arasha.kz Digital Business сайтына сілтеп.
Кімдер тексеріледі?
Жаңашылдық тек жалдау ақысының 50 пайызын мемлекеттен субсидия ретінде алып отырған әлеуметтік осал топтарға қатысты болады. Олардың қатарына:
көпбалалы отбасылар;
жетім балалар;
I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар;
мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған отбасылар кіреді.
Еске салсақ, бұл көмекті алудың басты шарты – табыс көлеміне қойылатын қатаң талап. Отбасының әр мүшесіне шаққандағы орташа айлық табыс бір күнкөріс минимумынан аспауы тиіс. 2026 жылы бұл көрсеткіш 50 851 теңгені құрайды.
Тексерулер қалай өтеді?
Қазақстанның Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, нақты тұру фактісін бақылау бұған дейін де жүргізілген. Алайда енді әкімдік қызметкерлерінің тексерулері жүйелі әрі тұрақты сипат алады. Отбасы банк пен министрлік цифрлық деректермен нақты уақыт режимінде алмасып отырады.
Жергілікті билік өкілдері мемлекеттік көмекті заңсыз алу жағдайларын жоюды көздеп отыр. Яғни жалдау шарты тек қағаз жүзінде рәсімделіп, бюджет қаражатын заңсыз иемдену әрекеттерінің алдын алу жоспарланған.
Қарапайым азаматтарға алаңдаудың қажеті жоқ
Қарапайым жалға алушылар мен пәтер иелері үшін ештеңе өзгермейді. Егер сіз тұрғын үйді өз бетіңізше жалдап немесе жалға беріп, мемлекеттен субсидия алмасаңыз, ешкім тексеруге келмейді.
Сондай-ақ ешкімнің тұрғын үйге күштеп кіруге құқығы жоқ. Тұрғын үйге қол сұғылмаушылыққа қатысты конституциялық құқық сақталады. Барлық тексерулер заң аясында, мәжбүрлеп кірусіз және тінту жүргізусіз жүзеге асырылуы тиіс.
Бұған дейін қандай ұсыныстар айтылған еді?
Бұл Қазақстандағы қызып кеткен жылжымайтын мүлік нарығын реттеуге бағытталған алғашқы бастама емес. Бұған дейін Отбасы банк басшысы Ләззат Ибрагимова ірі қалаларда бір және екі бөлмелі пәтерлерді жаппай сатып алып, кейін қайта сататын немесе жалға беретін азаматтарға салынатын салық мөлшерлемесін арттыруды ұсынған болатын.
Сонымен қатар жылжымайтын мүлікті сатып алу кезінде қолма-қол ақшаны пайдалануға толық тыйым салу ұсынылды. Бұл сатушылардың келісімшартта пәтердің нақты бағасын төмендетіп көрсету арқылы салықтан жалтаруын болдырмауға бағытталған.
Жалдау ақысы қымбаттауы мүмкін
Бірнеше пәтері бар меншік иелеріне қосымша салық енгізілсе, оның салмағы қарапайым азаматтарға түсуі ықтимал. Себебі пәтер иелері жаңа шығындарды жалдау ақысына қосып, ай сайынғы төлемді көтеруі мүмкін.
