Франсуа Летесье (François Letexier) – заманауи футболдағы ең танымал және беделді француз төрешілерінің бірі. Оның кәсіби жолы, жетістіктері мен даулы шешімдері бүгінгі футболдағы төреліктің күрделілігін, адам факторының әсерін және технологияның (ВАР) маңыздылығын айқын көрсетеді, деп хабарлайды Arasha.kz.
Өмірбаяны және мансап жолының ерекшеліктері
Летесье 1989 жылы 23 сәуірде Францияның Бретань аймағындағы Беде (Bédée) коммунасында дүниеге келген. Ол білікті заңгер және толық емес жұмыс күнімен сот орындаушысы (commissaire de justice) болып қызмет атқарады. Летесьенің пікірінше, дәл осы мамандық оған қаржылық тәуелсіздік беріп қана қоймай, футбол алаңындағы жоғары қысым мен адамдардың агрессиясына, стресске төтеп беруге көмектеседі.
Төрелік жолын небәрі 13 жасында бастаған ол, Францияның жоғарғы дивизионына өте жылдам көтерілді. 2016 жылы Лиг 1-дегі алғашқы матчын басқарды. 2017 жылы ФИФА халықаралық төрешілер тізіміне еніп, көп ұзамай УЕФА-ның Элиталық төрешілер санатына қосылды.
Халықаралық жетістіктері мен төрелік стилі
Летесье халықаралық аренада УЕФА Жасөспірімдер лигасының финалында, 2021 жылғы Еуропа лигасының финалында (ВАР ретінде), 2023 жылғы УЕФА Суперкубогында және Париж-2024 Олимпиада ойындарында төрелік етті. Оның мансабындағы ең маңызды тарихи белестердің бірі – 2024 жылғы Еуропа чемпионатының финалында (Испания - Англия) бас төреші болуы. 35 жасында ол Еуро финалдарын басқарған тарихтағы ең жас төреші атанды.
Осы қажырлы еңбегі мен мінсіз жұмысының арқасында Халықаралық футбол тарихы мен статистикасы федерациясы (IFFHS) оны 2024 жылдың "Әлемнің ең үздік төрешісі" деп таныды. Бұл марапатқа ие болған ол атақты Мишель Вотродан кейінгі алғашқы француз төрешісі атанды. Статистикаға сүйенсек, ол алаңда өте қатал тәртіп орнатады: Лиг 1-де орташа есеппен бір матчта 4 сары қағаз және 0.40 пенальти белгілейді.
Резонансты даулы мәселелері жоғары кәсібилігіне қарамастан, Летесьенің заңдық қатаңдыққа құрылған шешімдері бірнеше рет үлкен дау тудырды. Франция ішкі біріншілігіндегі ең ірі дау 2022 жылғы "Ницца" мен "Нант" арасындағы матчта орын алды. Қолмен ойнау ережесіне қатысты қарама-қайшы пенальти шешімдерінен кейін ол жанкүйерлерден өлім қаупі бар хаттар алып, өз мансабында алғаш рет полицияға шағым түсіруге мәжбүр болды. 2024 жылғы "Марсель" мен "ПСЖ" дербиінде Амин Харитке көрсеткен тікелей қызыл қағазы да көпшіліктің сынына ұшырап, кеңінен талқыланды.
Алайда, оның халықаралық деңгейдегі ең үлкен дауы 2026 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының 1/8 финалындағы Аргентина мен Мысыр матчында болды. Мысыр 2:0 есебімен жеңіске жетіп тұрғанда, Летесье ВАР жүйесінің көмегімен мысырлық шабуылшы Мостафа Зиконың голын жоққа шығарды. Оған себеп – гол соғылар алдындағы шабуыл фазасында (APP) Марван Аттияның Лисандро Мартинестің аяғын басып кетуі еді. Бұған қоса, матч соңына таман Мысыр футболшысы Мохамед Салахтың қатысуымен болған эпизодта және Алексис Мак Аллистердің ереже бұзуы ықтимал сәттерінде пенальти сұраған талаптар қанағаттандырылмады. Аргентина соңғы минуттарда камбэк жасап, 3:2 есебімен жеңісті жұлып әкетті.
Ойыннан кейін Мысыр құрамасының бас бапкері Хоссам Хассан Летесьені және ФИФА-ны қатаң сынға алып, оларды "Лионель Месси мен әлем чемпиондарын турнирде сақтап қалу үшін қос стандарттар қолданды" деп айыптады. Мысыр футбол қауымдастығы (EFA) Летесье мен оның командасын турнирден толық шеттетуді талап етіп, ФИФА-ға ресми шағым түсірді. Жанкүйерлердің толассыз кибербуллингінен кейін Летесье өзінің Instagram желісіндегі парақшасын толықтай өшіріп тастауға мәжбүр болды.
Бұл даулы жағдайға байланысты ФИФА-ның төрешілер комитетінің басшысы Пьерлуиджи Коллина Летесьені ашық қорғап шықты. Коллина ВАР хаттамасының дұрыс орындалғанын, ереже бұзушылық қашықтық пен уақытқа қарамастан тіркелуі тиіс екенін кесіп айтып, төрешілерге бағытталған кез келген біржақтылық туралы негізсіз айыптауларды жоққа шығарды. Сондай-ақ, дәл осы 2026 жылғы Әлем чемпионаты барысында Летесье ағылшын төрешісі Майкл Оливердің жарақатына байланысты Кот-д'Ивуар мен Эквадор матчына шұғыл түрде бас төреші болып тағайындалғанын да атап өткен жөн.
Франсуа Летесье – футболдың заманауи дамуын, оның ішінде құқықтық нормалар мен адам факторының қақтығысын айқын көрсететін тарихи тұлға. Ол бір жағынан халықаралық аренада әлемнің үздік төрешісі ретінде толық мойындалса, екінші жағынан әрбір шешімі бүкіләлемдік пікірталас пен саяси астарға толы жоғары стресстік ортаның орталығында тұр. Оның мансабы заманауи футболдағы технологиялық шешімдердің (ВАР) абсолюттік әділдік елесін тудырғанымен, объективтілік пен жанкүйер эмоциясы арасындағы күрестің ешқашан тоқтамайтынын дәлелдейді.
