Ауыл өмірі туралы сөз қозғалғанда көбіне жол, мектеп немесе интернет мәселесі алдыңғы қатарға шығады. Бірақ кез келген елді мекеннің өмір сапасын анықтайтын тағы бір маңызды өлшем бар. Ол – дәрігердің жақын болуы. Себебі ауру адам үшін ең ұзақ жол – шақырыммен емес, медициналық көмекті күткен уақытпен өлшенеді.
Қазақстанның көптеген ауылында бұл мәселе жылдар бойы қалыпты құбылыс ретінде қабылданып келді. Бір ауылда медициналық пункттің болмауы, екіншісінде ғимараттың әбден тозуы, үшіншісінде дәрігердің жетіспеуі – ауыл тұрғындарының күнделікті тіршілігіне айналды. Кейде қан қысымын өлшету немесе қарапайым тексеруден өту үшін аудан орталығына баруға тура келетін. Ал бұл тек жол шығыны емес, жоғалған уақыт, кейінге шегерілген ем және асқынған дерт деген сөз.
Соңғы жылдары мемлекет осы түйінді мәселені өзгеше тәсілмен шешуге кірісті. Бұрынғыдай жеке-жеке нысан салумен шектелмей, ауыл медицинасын тұтас жүйе ретінде жаңғыртуға басымдық берілді. Өйткені денсаулық сақтау сапасы ауруханалардың санымен емес, адамның дәрігерге қаншалықты тез жететінімен өлшенеді.
Жаңа амбулатория – жай ғана ғимарат емес
Ұлттық жобаның алғашқы нәтижелері осы ұстанымның бекер таңдалмағанын көрсетті. Үш жылдың ішінде ел бойынша алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсететін 655 жаңа нысан пайдалануға берілді. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметіне сәйкес, осы кезеңде жалпы саны 813 денсаулық сақтау нысаны салынды. Ең маңыздысы – олардың екі жүзден астамы бұрын медициналық қызмет мүлде болмаған ауылдарда ашылды.
Құрғақ статистика осымен аяқталуы мүмкін. Бірақ оның ар жағында күн сайын өзгеріп жатқан қарапайым өмір бар. Бір отбасы енді баласын екпе салдыру үшін жарты күнін жолға жұмсамайды. Екінші ауылдың тұрғыны созылмалы ауруын бақылауға алу үшін бірнеше автобус ауыстырмайды. Егде жастағы адам қарапайым тексеруді кейінге қалдырмайды. Мұндай өзгерістер бір қарағанда көзге түсе бермеуі мүмкін. Алайда ауылдағы тұрмыс сапасы дәл осындай ұсақ көрінетін, бірақ адамның өміріне тікелей әсер ететін шешімдерден қалыптасады.
Жаңадан салынған амбулаториялардың ерекшелігі де осында. Олар тек қабылдау жүргізетін орын емес. Заманауи зертханалар, физиотерапия кабинеттері, дәріхана бөлімдері және телемедицина жүйесі ауыл медицинасының мүмкіндігін кеңейте түсті. Егер бұрын тар бейінді маманға қаралу үшін облыс орталығына жол тарту міндет болса, бүгінде көптеген консультация онлайн форматта өткізіледі. Былтыр елімізде 3,87 миллион телемедициналық қызмет көрсетіліп, бұл көрсеткіш бір жыл ішінде 19 пайызға өсті. Бұл цифрлардың өзі ауыл тұрғындарының жаңа мүмкіндіктерді белсенді пайдалана бастағанын аңғартады.
Сонымен бірге аудандық ауруханаларды жаңғырту жұмыстары да жалғасып жатыр. Биылдың соңына дейін 32 аудандық аурухананы көпсалалы медициналық ұйым деңгейіне жеткізу жоспарланған. Инсульт орталықтары, кардиология бөлімдері, оңалту және реанимация қызметтерінің ашылуы күрделі медициналық көмекті өңірлерге жақындатуға мүмкіндік береді.
Реформаның шынайы бағасын дәрігер береді
Дегенмен медицинадағы өзгерісті тек жаңа ғимаратпен өлшеу жеткіліксіз. Кез келген амбулаторияның тағдырын қабырғасы емес, онда қызмет ететін дәрігер шешеді. Сондықтан бүгінгі реформаның ең күрделі бөлігі құрылыс емес, кадр мәселесі болып қала береді.
Осы мақсатта мемлекет ауылға барған мамандарды әлеуметтік тұрғыдан қолдауды күшейтіп келеді. «Дипломмен ауылға» бағдарламасы арқылы көтерме жәрдемақы мен жеңілдетілген тұрғын үй несиесі ұсынылады. Ал тапшы мамандық иелері үшін ынталандыру көлемі едәуір артты. Тек 2025 жылдың өзінде 529 дәрігерге 8,5 миллион теңгеден біржолғы төлем беріліп, ауылдық жерлерге мыңнан астам маман тартылды. Сонымен қатар резидентураға бөлінетін гранттар санының көбеюі де өңірлердегі кадр тапшылығын біртіндеп азайтуға бағытталған.
Алайда тәжірибе көрсеткендей, дәрігерді ауылға апару бір мәселе болса, оны сол жерде тұрақтату – мүлде басқа міндет. Жайлы тұрғын үй, балаларының сапалы білім алуы, кәсіби өсу мүмкіндігі мен әлеуметтік орта қатар қалыптасқанда ғана жас маман ауылды өзінің тұрақты жұмыс орны ретінде қабылдайды.
Сондықтан бүгінгі жаңғырту бағдарламасының басты ерекшелігі жаңа нысандар салуда емес, ауыл медицинасының философиясын өзгертуде жатыр. Ендігі мақсат – ауыл тұрғыны медициналық көмекті іздеп жолға шықпайтын, керісінше медицина адамның өзіне жақындайтын жүйені қалыптастыру. Егер осы бағыттағы жұмыстар жүйелі жалғаса берсе, ауыл мен қала арасындағы медициналық қызмет сапасындағы алшақтық біртіндеп тарихқа айналуы әбден мүмкін.
